Hürriyet nedir?

İnsanların fert veya grup olarak, diğer fert veya grupların her türlü tahakküm ve sınırlamalarından uzak bulunması hali, serbestlik.

Hür olanın niteliği. Hür, kölenin karşıt anlamlısıdır. Bununla birlikte hürriyet, köleliğin karşıtı anlamından çok daha geniş ve neredeyse tanımlanamaz bir kavramdır. Tutuklu olmayan bir varlığın durumu, zorlamanın yokluğu, bir eylemi yapma ya da yapmama gücü gibi tanımlar, kapsamlılık ve kuşatıcılıktan çok uzak tanımlama girişimleridir.

Hürriyet, zaman zaman, ihtiyar, ihtiyarilik, serbestlik, güç, muhtar irade, Şer'i ruhsat, istiklal, serazatlık gibi kelimelerle ifade edilir ya da bu kelimelerin yerine kullanılır. Belli bir alanla ilgili hürriyet anlatılmak istenildiğinde de özel olarak belirtme gereği duyulur. Sözgelimi insanın seçme özgürlüğü manevi hürriyet, fiziki hürriyet, maddi ya da cismani hürriyet, vatandaşlık alanındaki hürriyet, medeni hürriyet, siyaset alanındaki hürriyet, siyasi hürriyet biçiminde ayrıca belirlenerek ifade edilir.

Bu durum, bir bütün olarak tanımlanamayan hürriyet kavramının bir takım sınıflamalar içinde tanımlanması ihtiyacından doğmuştur. Hürriyet kavramının tanımlanabilmesi için tarih boyunca çeşitli sınıflamalara gidilmiştir. Felsefi planda yapılan temel sınıflama, hürriyetin seçme ve eylem hürriyetleri biçimindeki sınıflanmasıdır. Eylem hürriyetinin toplumsal hayat içindeki tezahürlerini tanımlayabilmek için de ayrı bir sınıflama yapılmıştır.

Toplumsal plandaki hürriyetler önce kamu hürriyetleri ve ferdi hürriyetler olarak ikiye ayrılmıştır. Kamu hürriyetleri, kişinin kamu fonksiyonlarına katılma hakkı ile siyasi haklardan doğan hürriyetleridir. Ferdi hürriyetler de kendi içinde maddi hürriyetler ve manevi hürriyetler olarak ikiye ayrılmıştır. Maddi hürriyetleri, fiziki hürriyet, barınma hürriyeti, mülk edinme hürriyeti, çalışma hürriyeti, üretim hürriyeti, tüketim hürriyeti gibi hürriyetlerden oluşur.

Manevi hürriyetler de din ve vicdan hürriyeti, düşünce hürriyeti, basın ve söz hürriyeti, öğrenim hürriyeti, toplanma ve örgütlenme gibi hürriyetleri içine alır. İslam kültüründe seçme ve eylem hürriyeti, kamu hürriyetleri ile ferdi hürriyetler gereğince ele alınmış ve belirlenmiştir. İnsanın seçme ve eylem hürriyetinin mahiyeti, sınırları üzerindeki tartışmalar düşünce tarihi içinde önemli bir yer tutar. Seçme ve eylem hürriyetinin mahiyet ve sınırlarının belirlenmesi, "insan seçerken bütünüyle kayıtsız mıdır, yoksa birtakım neden ve etkenlerle bağlı mıdır?

Eğer seçimde kimi neden ve etkenler etkili oluyorsa, bir seçme hürriyetinden söz edilebilir mi? Seçimi doğrultusunda amacına ulaşmak için eyleme geçen kişi tam anlamıyla hür müdür, yoksa kimi kısıtlayıcı, sınırlayıcı engeller var mıdır?" gibi sayısız sorunun araştırılmasını gerektirir. Bütün bu araştırmalar insanın ne seçme, ne de eylem hürriyetinin sınırsız olmadığı gerçeğini ortaya koymuştur. İnsan seçerken tam belirleyici olmasa da kimi nedenlere bağımlıdır.

Eylem aşamasında da kişi kendinden, fiziki çevreden, toplumdan, toplumun dini ve ahlaki inanç ve kabullerinden' gelen birçok engelle karşılaşır. Bu nedenle hiçbir alanda sınırsız bir insan hürriyetinden sözedilemez. Buna karşılık bağımlı, sınırlı olsa da insanın seçme ve eylem hürriyetine sahip bir varlık olduğu da inkar edilemez. İslam kelamcıları, seçme ve eylem hürriyetinin mahiyet ve sınırlarının araştırılmasını felsefeye bırakarak onların ulaştığı sonuçlardan hareket etmişlerdir.

Bu nedenle kabul edilen biçimiyle insan hürriyetlerinin Allah'ın sonsuz hürriyeti, gücü ve takdiri karşısındaki yerini belirlemeye çalışmışlardır. Bu çaba ister istemez hürriyet kavramının irade, yaratma, kader, sorumluluk gibi konularla bağlantılı olarak ele alınması, incelenmesi gereğini doğurmuştur. İslam kelamcıları insanın seçme ve eylem hürriyeti konusunda belli başlı dört görüş çevresinde kümelenmişlerdir.

İlk görüş, Cehm b. Safvan (ö. 745) tarafından kurulan Cebriyye ekolü ve bu ekole bağlı kelamcılarca savunulur. Buna göre insan hür bir varlık değildir. İnsan için ne seçme, ne de eylem hürriyetinden söz edilebilir. Her varlık gibi insan da Allah'ın mutlak iradesine bağlıdır; hayatını O'nun kendisi için belirlediği kadere göre sürdürür. Cebriyye ekolü bu görüşüyle insanı cansız bir cisim durumuna indirgemiş, insanın sorumluluğunun açıklanması imkanını da ortadan kaldırmıştır.

Kelime anlamı "bağımsızlık"tır. Teslimiyetin, kulluğun ve belirlenmenin olmadığını gösterir. Bağımszlık anlamında, hiçbir baskının bulunmadığını ifade eder. Bunlar olumsuzlukların bulunmadığını belirtirler. Bu çerçevede, kişinin kendisi olduğu anlatılmak istenir. Kişi kendisi olarak hareket ettiğine göre iradi bir şekilde davranıyor demektir. Buna göre de, hürriyet ile irade arasında bir ilişki vardır.İnsani varlık ve iradenin mevcut olduğu fikri ortaya çıkar.Yani kişinin tabiiliğini gösterir. Bu bakış açısına göre, hürriyet kavramı, aynı zamanda,değerlerin varlığını, bu değerlere uygun davranışı ve geçekliği ihtiva eder.

Hürriyet konusunu, insanlar çağlar boyu tartışmışlardır. Hemen her devirde filozoflar, ideologlar, siyaset, bilim vedin adamları ile sonraki asırlarda iktisatçılar hürriyeti tarif ederek, fert ve cemiyet hayatındaki yerini, sınırlarını tesbit etmeye çalışmışlardır. Eski Yunan ve Roma’nın bilinen tarihlerinden bu yana yapılan hürriyet tartışmalarında ortaya konulan pekçok görüş ve fikirlerin, hürriyet anlayışlarının hepsinin birleştiği ortak nokta “Hürriyetin mutlak olmadığıdır.”

Yani fert ve cemiyet için kayıtsız şartsız ve hiçbir sınırı olmayan bir hürriyet yoktur. Fert ve cemiyet istese de istemese de bazı şartlara ve kaidelere kendi arzusunu sınırlayıcı olsa bile uymak mecburiyetindedir. Bunların bazısı, insanların elinde olmayan tabiata ait (coğrafya, iklim, kimya, fizik kanunları vs. gibi) şartlardır. Bazıları da medeni olmak ve yaşamak için insanların bir arada, cemiyetler halinde bulunma mecburiyetinin getirdiği sınırlamalar ve kaidelerdir.

Sözlükte "hürriyet" ne demek?

1. Özgürlük.

Cümle içinde kullanımı

Kadınlara erkeklerden ziyade hürriyet verilmesi taraftarıyım! - Ö. Seyfettin

Hürriyet kelimesinin ingilizcesi

[Hürriyet] n. freedom, liberty, independence
Köken: Arapça

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç